“در آغاز ِ کتاب «حکومت اسلامی» [ولایت فقیه] تألیف امام خمینی -‌رضوان‌ الله‌ تعالی علیه‌- آمده است:

«ولایت فقیه از موضوعاتی است که تصور آن موجب تصدیق می‌شود و چندان به برهان احتیاج ندارد؛ به این معنا که هر کس عقاید و احکام اسلام را حتی اجمالاً دریافته باشد چون به «ولایت فقیه» برسد و آن را به تصور آورد بی‌درنگ تصدیق خواهد کرد و آن را ضروری و بدیهی خواهد شناخت.»

اگر بخواهیم این نظریۀ فقهی محکم را توضیح دهیم باید به این منظور تمام قرآن مجید و روایات اسلامی -‌اعم از احادیث شیعه و سنی‌- و فقه مدوّنِ اسلام را مطالعه، و مورد دقت و تأمل قرار دهیم. یک بخش از این کار یعنی مطالعۀ احادیث شیعه، توسط مؤلفانِ کتابِ «الحکومه الاسلامیه فی احادیث الشیعه الامامیه» [حضراتِ آیات: غلام‌رضا سلطانی، حسین مظاهری، محسن خرازی، ابوالحسن مصلحی و رضا استادی] انجام شده است.

در این کتاب، ۷۷۵ حدیث از حدود هشتاد کتاب حدیثی شیعه استخراج شده که مجموعۀ این احادیث‌‌، همان نظریۀ امام خمینی -‌رضوان الله تعالی علیه‌- را به‌خوبی روشن می‌کند.


در این احادیث مطالبی را با حدود ۱۴۰ عنوان می‌یابیم که همۀ آن‌ها از لوازم و ملازماتِ حکومت در اسلام است. فهرست محتوای احادیث مذکور به این شرح است:


– ولایت و حکومت از پایه‌های اسلام است.

– حاکم اعوانی دارد: قاضی، حاسب، امیر، امین، عریف، کسی که حد جاری کند، امیرالحاج و قاسمِ (قسمت کنندۀ) بیت‌المال.

– امام مسلمین، نسبت به آنچه در دست مردم است اولویت دارد. (در کل این احادیث، قرائنی وجود دارد که ثابت می‌کند امام مسلمین در این روایات، اعم از امام معصوم است.)

– امام مسلمین در امور مردم امین شمرده می‌شود.

– خیرخواهی و نصیحتِ امام مسلمین واجب است.

– شکستن بیعت امام جایز نیست.

– مخالفت با فرمان امام جایز نیست.

– بر امام، رعایت عدالت و بر مردم، اطاعت از او واجب است.

– دفاع از امام واجب است.

– شنیدنِ دشنام به امام و نیز شنیدنِ غیبت و بدگویی او جایز نیست.

– استخفاف به امام ِعادل و ترکِ یاری او در برابر دشمنان حرام است.

– خروج بر امام عادل جایز نیست.

– جایز است که امام غیر از خمس و زکات، مبالغ دیگری از مردم بگیرد.

– رسول خدا -‌صلّی الله علیه و آله‌- از ساختن دیوار برای باغ‌ها جلوگیری کرد که عابرین بتوانند از میوۀ آن درخت‌ها استفاده کنند.

– امام می‌تواند از غیر مواردی که خمس در آن‌ها وارد شده است، خمس بگیرد.

– امام می‌تواند مردم را از دادن زکات معاف کند.

– امام می‌تواند خمس و انفال را بر مردم حلال کند.

– امام می‌تواند مالکیتِ اشخاص را نسبت به آنچه در دست آن‌ها است تثبیت کند و آنچه را قبل از حکومت او انجام شده پی‌گیری نکند.

– وظیفۀ امام نسبت به بدعت‌ها.

– امام نسبت به نماز خواندن بر اموات، از دیگران سزاوار‌تر است.

– امام برای امامت جماعت از دیگران احق است.

– امام مسلمین و نماز جمعه.

– امام مسلمین و نماز عید قربان و عید فطر.

– امام می‌تواند مردم را برحضور در نماز جماعت اجبار کند.

– عیدقربان بودن و عید فطر بودن به حکم امام ثابت می‌شود.

– مخالفت با امام در انجام مناسک حج جایز نیست.

– امام می‌تواند مردم را به انجام حج وادارکند.

– امام، امیرالحاج (سرپرست حجاج) تعیین و نصب می‌کند.

– امام در موارد لزوم ِ قرعه، قرعه‌کشی می‌کند.

– امام زکات می‌گیرد و برای گرفتن زکات مأمور امین دارد.

– پنهان کردن زکات از امام جایز نیست.

– زکات فطره را باید به امام بدهند.

– امام صدقات را طبق نظر خود تقسیم می‌کند.

– امام وام ِ وامداران را از زکات می‌پردازد.

– امام سهم «مؤلفه قلوبهم» را از زکات می‌پردازد.

– امام حقوق و حق‌الزحمۀ مأمورانِ اخذ زکات را می‌دهد.

– خمس، مربوط به حاکم است.

– امام، خمس را تقسیم می‌کند.

– انفال، ملک امام است.

– امام، وارث کسی است که وارث ندارد.

– امام می‌تواند ارث کسی را که وارث ندارد به برخی از کسانی که صلاح بداند بدهد.

– امام در برخی موارد، دیه را می‌گیرد و در بیت‌المال قرار می‌دهد.

– امام، قیمتِ عبدی را که مولایش او را کشته می‌گیرد و در بیت‌المال قرار می‌دهد.

– بیت‌المال در تقویتِ اسلام و دین هزینه می‌شود.

– بر امام واجب است بیت‌المال را میان مسلمین به طور مساوی (عادلانه) تقسیم کند.

– امام، بیت‌المال را به کسی که حقی در بیت‌المال ندارد نمی‌دهد.

– کسی که حقی در بیت‌المال ندارد نباید در آن تصرف کند. و لازم است امام او را از این کار منع کند.

– مردم در بیت‌المال و فیء شریک هستند.

– بر امام لازم است در مصرف بیت‌المال دقت کند.

– امام نمی‌تواند بیت‌المال را ذخیره کند مگر در صورتی که مصلحتی آن را ایجاب کند.

– ارتزاق از بیت‌المال مکروه است.

– ارتزاق از بیت المال برای کسی که در بیت‌المال حق دارد جایز است.

– لازم است امام به قاضی به اندازۀ ادارۀ زندگی‌اش از بیت‌المال بپردازد.

– اگر حج خانۀ خدا و زیات قبر رسول خدا -‌صلی الله علیه و آله‌- به طور کلی متروک شود، بر امام لازم است با هزینه کردن بیت‌المال برخی از افراد را به حج خانۀ خدا بفرستد.

– امام، کفاره‌ای که به عهدۀ شخص فقیر، واجب شده، از بیت‌المال می‌پردازد.

– امام، وام مقروضان را می‌پردازد.

– امام در برخی موارد هزینۀ ازدواج افراد خاصی را از بیت‌المال می‌پردازد.

– امام، زن زناکار را (برای حفظ او از آلودگی) شوهر می‌دهد.

– امام برای رفع نزاع میان شیعیان از بیت‌المال می‌پردازد.

– امام در برخی موارد دیه‌ای که به عهدۀ شخصی واجب شده، از بیت‌المال می‌پردازد.

– امام، اشتباه قاضی را با پرداخت از بیت‌المال جبران می‌کند.

– امام به کسانی که توان کسب ندارند از بیت‌المال کمک می‌کند.

– امام با صرف بیت‌المال، دست سارق را که بریده شده، معالجه می‌کند و در ایام معالجه از او پذیرایی می‌کند.

– امام، مخارج زندانیان را می‌پردازد.

– جهاد با غیر امام یا منصوب از طرف او و بی‌اذن از آنان جایز نیست.

– امام، غنائم جنگ را به نظر خود تقسیم می‌کند.

– تعیین مقدار جزیه و مورد صلح و شرایط آن با امام است.

– تعیین شرایط ذمه با امام است.

– امام درجنگ به دشمن امان می‌دهد.

– غنائم، در برخی موارد، ملک امام است.

– امام و اراضی خراجیه.

– امام و اسرای جنگی.

– امام، خود، قضاوت می‌کند و یا قاضی نصب می‌کند.

– صفات قاضی.

– حاکم، همسر کسی را که مخارج زندگی را نمی‌دهد طلاق می‌دهد.

– حاکم، زوجۀ کسی را که مفقودالاثر است طلاق می‌دهد.

– امام در برخی موارد ولیّ طلاق است.

– امام و مسئلۀ ملاعنه.

– امام و اجبار کسی که ظهار کرده است….

– امام و اجبار کسی که ایلا کرده است به طلاق یا….

– حاکم، مال غیر را بدون رضایت او در برخی موارد می‌فروشد.

– امام و تصرف در مال کسی که غایب است.

– امام، عبد دیگری را بی‌رضایت او آزاد می‌کند.

– حکم رسول خدا به کندن درخت سمره بن جندب.

– حکم به ورشکسته بودن افراد با امام است.

– اقامۀ حدود الهی با حاکم است.

– احتیاط در اجرای حدود لازم است.

– قضاوت طبق فقه اسلام میان اهل کتاب جایز است.

– لزوم اقامۀ حدود بر کفار، اگر گناهی را آشکارا انجام دهند.

– امر محاربان با امام است.

– امام می‌تواند مجرمی را عفو کند و او را از حد معاف دارد.

– وساطت برای عدم اجرای حد جایز نیست.

– خوب است امام کسی را که همسر خود را بر غیر دستور شرعی طلاق داده تأدیب کند.

– کسی که مسلمانان را اذیت می‌کند تعزیر می‌شود.

– اگر دو نفر (غیر زن و شوهر) برهنه زیر یک لحاف بخوابند تعزیز می‌شوند.

– کسی که شهادت دروغ داده باشد تعزیر می‌شود، و او را دور شهر می‌گردانند تا مردم او را بشناسند.

– کودکی که دزدی کند تعزیر می‌شود.

– کسی که دیگری را متهم کند تعزیر می‌شود.

– کسی که در ماه رمضان با همسر خود نزدیکی کند تعزیر می‌شود.

– تعیین مقدار تعزیر با امام است.

– در برخی موارد برخی مجرمان تبعید می‌شوند.

– محارب اگر تبعید شد بر او سخت گرفته می‌شود.

– چه کسانی زندانی می‌شوند.

– زندانی شدن برای خیانت.

– حبس مست تا به حال معمولی برگردد.

– حبس برای شهادت دروغ.

– حبس برای اینکه گیسوان زنی را تراشیده باشد.

– حبس برای عدم پرداخت نفقۀ همسر.

– حبس به خاطر زنا.

– حبس ِ شش روزه برای اتهام قتل.

– حبس برای فرمان دادن به قتل.

– حبس برای اینکه کسی را نگه داشته تا دیگری او را بکشد.

– کسی که قاتل را فراری داده حبس می‌شود تا قاتل را بیاورند.

– حبس ِ کفیل تا بدهکار را بیاورد.

– حبس برای اینکه بدهی خود را بپردازد.

– حبس برای ارتکاب دزدی.

– حبس برای اختلاس.

– حبس زنی که مرتد شده است.

– حبس کسی که ایلا کرده تا همسرش را طلاق دهد و یا….

– امام دستور می‌دهد زندانیان را روز جمعه و عید به نماز جمعه و نماز عید ببرند.

– در حبس با تهدید اقرار گرفتن پذیرفته نیست.

– کیفیت رفتار با زندانیان.

– والی می‌تواند جلو احتکار را بگیرد.

– امام برخی چیز‌ها را معدوم و بنا‌ها را خراب می‌کند.

– امام خانۀ خائن را خراب می‌کند.

– امام می‌تواند دستور قتل برخی از کفار را صادر کند.

– تهدید خطاکار در برخی موارد جایز است.

– وظیفۀ امام درمورد کسی که جنایتی مرتکب شده و به حرم الهی پناه برده است.

– برای حاکم جایز است که در اموال مردم تصرف کند.

– روایات ولایت فقیه.

– واژۀ امام عادل شامل فقیه منصوب از قبیل امام می‌شود.

– صفات امام عادل.




روایات یاد شده شامل مطالبی است که در ارتباط با حکومت است و اگر حاکم و حکومتی نباشد، این روایات مورد نخواهد داشت؛ پس وجودِ اصل ِحکومت در میان احکام اسلام مفروغ عنه است و اسلام جدای از حکومت اسلامی نیست که توسط رسول خدا -‌صلی الله علیه و آله‌- ابلاغ شده است و جملۀ معروف تفکیکِ اسلام از سیاست در واقع، تفکیک اسلام از اسلام است.


کتاب «الحکومه الاسلامیه فی احادیث الشیعه الامامیه» در ۲۴۸ صفحۀ وزیری توسط انتشارات مؤسسۀ در راه حق (قم) چاپ شده است.”




[فصل‌نامۀ حکومت اسلامی، شمارۀ۸، صص۱۸۷-۱۹۳، یک کتاب در یک مقاله: حکومت اسلامی در احادیث شیعه، نوشتۀ آیت‌الله رضا استادی]