“زید به شهادت رسید و جسدش مدتها در کوفه به صلیب آویخته بود، سپس پسرش یحیی برای گرفتن انتقام خون پدر قیام کرد، وی نیز کشته و به صلیب کشیده شد و سرش را در نقاط مختلف به تماشا گذاردند. همۀ این رخدادها در زمانی صورت می‌گرفت که امام صادق(ع) مشغول نشر تفکر مکتبی در چارچوبی وسیعتر یعنی تدریس فقه و تفسیر و فلسفه و معارفِ دیگر اسلامی در مدینۀ منوّره بود.

براستی که پدیدۀ شگفتی است، زید عموی امام و یحیی پسرعموی امام بود ولی با این حال امام هیچ حرکتی نکرد. این موضع‌گیری امام را چگونه می‌توان تفسیر کرد؟

 

بعضی از مردم معتقدند که در این‌جا تناقضی وجود دارد زیرا یا زید و یحیی به خطا رفته‌اند و یا امام جعفر صادق(ع) اشتباه کرده است. و اگر ثابت شود که یحیی نیز همچون پدرش از پیروان ائمه بوده است و معلوم شود که حضرت صادق(ع) امام معصوم بوده است چگونه می‌توان این معما و این تناقض را حل کرد؟

 

جواب سؤال بالا بسیار آسان است، زیرا جسد مصلوب زید در کناسۀ کوفه و دعوت پسرش یحیی به قیام، برای بقای امام صادق(ع) در نشر فقه اسلامی ضروری بوده است همان‌طور که پرداختن امام صادق(ع) به نشر علوم اسلامی برای استمرار دعوت زید به قیام ضرورت داشته است.

پس این دو حرکت به منزلۀ دو بال یک پرنده بوده که جز با این دو بال قدرت پرواز نداشته است و اگر یکی از این دو بال آسیبی می‌دید این پرنده نیز سقوط می‌کرد و به نابودی کشیده می‌شد. این واقعیتی است که امام صادق(ع) در سخنی کوتاه برای آن عده از پیروانی که تناقضی در این قضیه می‌دیدند و دربارۀ آن از امام پرسش می‌کردند، بدان اشاره می‌کند: «اینان -زیدیه- نگهدار شمایند.»

 

مقصود امام از این سخن آن بود که اگر جنبش زید وجود نداشت و استمرار نمی‌یافت، ائمه به ایجاد چنین حرکتی نیازمند بودند، زیرا ایشان به سپر و چتر پوششی نیاز داشتند تا بتوانند در حمایت آن، رسالت خود را دنبال کنند.

 

 


[امامان شیعه(ع) و جنبشهای مکتبی، علامه محمدتقی مدرسی، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، ص۱۱۸]

 

 

 

هم‌چون‌این:

(+) “ائمّه(سلام‌الله‌علیهم) به دلیل شرایط نمی‌خواستند مستقیماً در قیامهای مسلّحانۀ امّت شرکت کنند؛ امّا…”

(+) بررسی جواز قیام، پیش از ظهور امام عصر (عجّل الله تعالی فرجه الشریف)

زید بن علی (۳)