“«نظام» در عرف فقیهان عبارت از اساس و رکن(1) است و در کتاب «معجم المصطلحات الفقهیة و القانونیة» به معنای مجموع مصالح اساسی جامعه تعریف شده است.(2) مسئلۀ حفظ نظام به‌عنوان یک اصل یا قاعده در کتاب‌هایی که «قواعد فقهی» را گردآورده زیاد مورد توجه قرار نگرفته، اما در مباحث مربوط به فقه سیاسی و اندیشۀ سیاسی مورد توجه واقع شده است.

از دیدگاه آیة‌الله خوئی، این اصل نقش زیربنایی نسبت به اصول و قواعد دیگر را پیدا می‌کند، از این‌رو منشأ وضع بسیاری قواعد و مقررات دیگر در فقه گردیده است.

او می‌گوید: «اسلام به حفظ نظام مادی و معنوی و اجرای احکام در موارد آنها اهتمام زیاد ورزیده است و این امر به‌طور طبیعی ایجاب می‌کند که حاکم تمام مخالفان نظام را تعزیر نماید.»(3)


در تأملات فقهی آیة‌الله خوئی، ضرورت حکومت، نهادهای حکومتی و اجرای قوانین دینی در عصر غیبت، عمدتاً بر مبنای اصل حفظ نظام توجیه و تحلیل می‌شود. او در تشریح فلسفۀ دستگاه قضایی می‌گوید: «قضا واجب کفایی است به‌خاطر توقف حفظ نظام مادی و معنوی بر آن.»(4) هم‌چنین اجرای قوانین انتظامی اسلام که او معتقد به اجرای آن به‌دست فقها در عصر غیبت می‌باشد، نیز بر مبنای حکمت حفظ نظام زندگی، جلوگیری از فساد و رشد فجور و طغیان در میان جامعه اعلام شده است.(5)”




[اندیشۀ سیاسی آیة‌الله خوئی، محمد اکرم عارفی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، مؤسسۀ بوستان کتاب، صص56-57]




پی‌نوشت‌ها:

1- اصطلاحات فقهی، حسین مروج، ص541

2- معجم المصطلحات الفقهیة و القانونیة، جرجس جرجس، ص312

3- مبانی تکلمة المنهاج، آیة‌الله خوئی، ج1، ص408 (مجموعه موسوعة الامام الخوئی، ج41)

4- همان، ص6

5- همان، ص273




مرتبط:

حفظ نظام(۲): تعبیری از امام که هنـوز ثقیله برام

حفظ نظام(۱): یک مثـال

(+) آیا آیت‌الله خوئی مخالفِ ولایتِ مطلقۀ فقیه بود؟

(+) مبارزات سیاسی آیت‌الله خوئی

(+) ولایت فقیه در اندیشۀ سیاسی آیت‌الله خوئی