“«نظام» در عرف فقیهان عبارت از اساس و رکن(۱) است و در کتاب «معجم المصطلحات الفقهیه و القانونیه» به معنای مجموع مصالح اساسی جامعه تعریف شده است.(۲) مسئلۀ حفظ نظام به‌عنوان یک اصل یا قاعده در کتاب‌هایی که «قواعد فقهی» را گردآورده زیاد مورد توجه قرار نگرفته، اما در مباحث مربوط به فقه سیاسی و اندیشۀ سیاسی مورد توجه واقع شده است.

از دیدگاه آیه‌الله خوئی، این اصل نقش زیربنایی نسبت به اصول و قواعد دیگر را پیدا می‌کند، از این‌رو منشأ وضع بسیاری قواعد و مقررات دیگر در فقه گردیده است.

او می‌گوید: «اسلام به حفظ نظام مادی و معنوی و اجرای احکام در موارد آنها اهتمام زیاد ورزیده است و این امر به‌طور طبیعی ایجاب می‌کند که حاکم تمام مخالفان نظام را تعزیر نماید.»(۳)


در تأملات فقهی آیه‌الله خوئی، ضرورت حکومت، نهادهای حکومتی و اجرای قوانین دینی در عصر غیبت، عمدتاً بر مبنای اصل حفظ نظام توجیه و تحلیل می‌شود. او در تشریح فلسفۀ دستگاه قضایی می‌گوید: «قضا واجب کفایی است به‌خاطر توقف حفظ نظام مادی و معنوی بر آن.»(۴) هم‌چنین اجرای قوانین انتظامی اسلام که او معتقد به اجرای آن به‌دست فقها در عصر غیبت می‌باشد، نیز بر مبنای حکمت حفظ نظام زندگی، جلوگیری از فساد و رشد فجور و طغیان در میان جامعه اعلام شده است.(۵)”




[اندیشۀ سیاسی آیه‌الله خوئی، محمد اکرم عارفی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، مؤسسۀ بوستان کتاب، صص۵۶-۵۷]




پی‌نوشت‌ها:

۱- اصطلاحات فقهی، حسین مروج، ص۵۴۱

۲- معجم المصطلحات الفقهیه و القانونیه، جرجس جرجس، ص۳۱۲

۳- مبانی تکلمه المنهاج، آیه‌الله خوئی، ج۱، ص۴۰۸ (مجموعه موسوعه الامام الخوئی، ج۴۱)

۴- همان، ص۶

۵- همان، ص۲۷۳




مرتبط:

حفظ نظام(۲): تعبیری از امام که هنـوز ثقیله برام

حفظ نظام(۱): یک مثـال

(+) آیا آیت‌الله خوئی مخالفِ ولایتِ مطلقۀ فقیه بود؟

(+) مبارزات سیاسی آیت‌الله خوئی

(+) ولایت فقیه در اندیشۀ سیاسی آیت‌الله خوئی