“هنگامی که عایشه در رأس سپاهی گران عازم بصره شد، نامه‌ای برای زید بن صوحان عبدی، که از صحابۀ رسول خدا (صلی‌الله علیه و آله) و از یاران و دوستان حضرت علی(علیه‌السلام) و ساکن بصره بود، نوشت و برایش ارسال کرد. متن نامه چنین است:


«سلام بر تو. اما بعد، همانا پدرت (صوحان) در جاهلیت، رئیس و در اسلام، آقای قوم و قبیله‌اش بود و تو از همان پدر هستی، به منزلۀ نمازکزار از گذشته‌ای که گفته می‌شود نزدیک است همان (پدرت) باشد و یا به او ملحق گردد. همانا مصیبتی که از بابت (کشته شدن) عثمان‌بن عفان در اسلام پیش آمد، خبرش به تو رسید. ما به سوی تو می‌آییم و خبر رسیدن ما چشمان را شفا می‌بخشد. پس هرگاه نامه‌ام به تو رسید، به پیش بیا و در کار ما یاریمان نما و اگر این کار را نمی‌کنی، پس دست‌کم مردم را از پیوستن به علی‌بن ابی‌طالب(علیه‌السلام) بازدار و در جایت بمان تا دستور بعدی‌ام به تو برسد. والسلام.»(1)


به روایت دیگر، عایشه در نامه‌اش به زید بن صوحان نوشت:

«نامه‌ای است از جانب عایشه دختر ابی‌بکر، مادر مؤمنان و همسر پیامبر خدا (صلی‌الله علیه و آله) به فرزند با اخلاصش زید بن صوحان. اما بعد، همین که نامه‌ام به دستت رسید، در خانه‌ات بمان و مردم را از پیوستن به علی(علیه‌السلام) بازدار تا این‌که دستور بعدی‌ام به تو برسد و آن چه برایت مقرر کردم، گزارشش به من برسد، چه این که تو در نزد من، از بستگان و اهل بیتم موثق‌تری.»(2)



زید بن صوحان عبدی، به محض دریافت نامۀ عایشه و خواندن آن، پاسخی نوشت و به او [که در بین راه بود] ارسال نمود. زید بن صوحان نوشت:


«از زید بن صوحان، به ام‌المؤمنین عایشه؛ سلام بر تو باد. اما بعد،همانا خداوند متعال تو را به چیزی فرمان داد و ما را به چیزی. تو را فرمان داده است که در خانه‌ات بمانی و در آن استقرار یابی(۳) و به ما فرمان داده که نبرد کنیم تا فتنه‌ای نماند. پس تو به آن چه مأمور بودی مخالفت و ترک امر کردی و به ما نیز نوشتی از آن چه که وظیفۀ ماست، به آن عمل نکنیم. پس فرمان تو [که بر خلاف فرمان خداست] قابل پیروی نیست و نوشته‌ات پاسخی ندارد.»(۴)


پاسخ زید بن صوحان در عین این‌که مختصر و کوتاه است، با این حال  بسیار مستدل، منطقی و ساکت‌کننده است.”




[نقش همسران رسول خدا(صلی‌الله علیه و آله) در حکومت امیر مؤمنان(علیه‌السلام)، سیدتقی واردی، انتشارات بوستان کتاب، صص173-175]




پی‌نوشت‌ها:

1- الجمل، ضامن بن شدقم بن علی حسینی مدنی، ص30

2- الجمل، شیخ مفید، مکتب الاعلام الاسلامی، قم، ص431

3- اشاره دارد به آیۀ 33 سورۀ احزاب

4- الجمل، ضامن بن شدقم بن علی حسینی مدنی، ص31 / الجمل، شیخ مفید، مکتب الاعلام الاسلامی، قم، ص431 / نقش عایشه در تاریخ اسلام، سیدمرتضی عسکری، ج2، ص84




در این باره:

دربارۀ عایشه بنت ابی‌بکر (۷)، (۶)، (۵)، (۴)، (۳)، (۲)، (۱)