“… امیرمؤمنان(علیه‌السلام) پس از سرنگونی هودج عایشه و پی شدن شتر او، به محمد بن ابی‌بکر دستور داد که از خواهرش عایشه محافظت کرده، او را از میدان خارج کند.(۱)


از زهری نقل شده است:

«محمد بن ابی‌بکر، خواهرش عایشه را به کناری برد و برای او خیمه‌ای برپا نمود. امام علی(علیه‌السلام) به نزد عایشه رفت و فرمود: مردم را از خانه‌هایشان بیرون آورده، آنان را پراکنده نمودی، طوری که در پاسخ به ندای تو، گروهی از آنان خون گروه دیگر را ریختند.

عایشه گفت: ای پسر ابو طالب! [هر چه بود گذشت] حال که ظفر یافتی، گذشت و چشم‌پوشی کن.»(۲)

امام علی‌بن ابی‌طالب(علیه‌السلام) از وی گذشت کرد و به برادرش محمد بن ابی‌بکر دستور داد تا او را به بصره برگرداند و در خانه‌ای اسکان دهد.

محمد بن ابی‌بکر، خواهرش عایشه را از صحنۀ نبرد بیرون برد و در شهر بصره و در خانۀ عبدالله‌بن خلف -که در یاری عایشه، در صحنۀ جمل کشته شده بود- اسکان داد.


علاوه بر این، حضرت علی(علیه‌السلام) دستور داد که زخمی‌های طرفین را مداوا و بر کشته‌های دو سپاه نماز بخوانند و دفنشان نمایند و کسی را تعقیب نکنند و بدین گونه رأفت و بخشش و بزرگواری خویش را نصیب اهالی بصره و طاغیان و ناکثان نمود.


صاحب «مستدرک سفینه‌البحار» از قول ابن ابی‌الحدید، شارح معتزلی‌مذهب نهج‌البلاغه دربارۀ رأفت امیرمؤمنان(علیه‌السلام) آورده است:

«پس از ماجرای جنگ جمل، حضرت علی(علیه‌السلام) عایشه را تکریم و محفوظش داشت و شأن و مقامش را بزرگ شمرد. اگر عایشه رفتاری که با امام علی(علیه‌السلام) انجام داد، با عمر بن خطاب انجام می‌داد و عمر بر او پیروز می‌شد، او را می‌کشت و بدنش را قطعه‌قطعه می‌کرد، ولی علی(علیه‌السلام) حلیم و کریم بود [و با عایشه چنین نکرد].»(۳)


این سخن را بر قول ابن ابی‌الحدید باید اضافه کرد که اگر عایشه در جنگ جمل پیروز می‌شد و علی(علیه‌السلام) و فرزندانش امام حسن، امام حسین و محمد حنفیه (سلام‌الله علیهم اجمعین) دستگیر و اسیر می‌شدند، عایشه با آنان چه می‌کرد؟ آیا همین رفتاری که حضرت علی(علیه‌السلام) با او نمود، او هم انجام می‌داد یا روش دیگری در پیش می‌گرفت؟ وجدان‌های بیدار و حق‌جویان عالم به این پرسش پاسخ دهند.”




[نقش همسران رسول خدا(صلی‌الله علیه و آله) در حکومت امیر مؤمنان(علیه‌السلام)، سیدتقی واردی، انتشارات بوستان کتاب، صص۱۹۲-۱۹۳]




پی‌نوشت‌ها:

۱- الفتوح، ابن اعثم کوفی، انتشارات علمی و فرهنگی، ص۴۳۶

۲- أنساب الأشراف (ترجمه امیرالمؤمنین علیه‌السلام)، احمد بن یحیی بلاذری، مجمع احیاء اثقافه الاسلامیه، ص۱۵۹ / الجمل، شیخ مفید، دارالمفید بیروت، ص۳۶۹

۳- مستدرک سفینه البحار، حسن‌بن علی نمازی، انتشارات جامعۀ مدرسین قم، ج۷، ص۵۲۰





در این باره:

دربارۀ عایشه بنت ابی‌بکر (۹)، (۸)، (۷)، (۶)، (۵)، (۴)، (۳)، (۲)، (۱)